Poljoprivredu u BiH će u narednim decenijama karakterisati borba za vodu i borba s vodom

Preporučujemo

U posljednjih nekoliko mjeseci zabilježen je značajan deficit padavina koji je uslovio sušu na širem prostoru BiH što je dovelo do šteta u poljoprivredi, ali i ostalim granama privrede.

Prema riječima agrometeorologinje u Federalnom hidrometeorološkom zavodu BiH Sabine Hodžić, vremenske uslove tokom vegetacione sezone u ovoj godini obilježili su iznadprosječni toplotni uslovi, sa vrlo neujednačenim rasporedom, te naglašenim nedostatkom padavina, što je posebno bilo izraženo tokom ljetnih mjeseci.

“Nakon proljetne suše koja je bila posebno naglašena u martu mjesecu, deficit padavina nastavio se i u ljetnim mjesecima sa kulminacijom u junu i julu kada su padavinske prilike ocjenjene kao ekstremno sušne i vrlo sušne u većem dijelu zemlje”, kazala je Hodžić za Fenu.

Toplotni stres kod poljoprivrednih kultura

Dodala je da je u uslovima nedovoljno visokog nivoa agrotehnike, nedostatak padavina doveo do jakog smanjivanja zaliha produktivne vlage u tlu, do pojačanog procesa transpiracije zbog čega dospijevanje vlage iz zemljišta u biljke ne kompenzuje utrošak vode od njihovih nadzemnih organa, biljke gube turgor – hidrostatski pritisak biljnih stanica, elastičnost – i suše se.

“Osim suše, svim poljoprivrednim kulturama štetu su donijele i izrazito visoke temperature zraka. Apsolutne maksimalne temperature zraka iznad 35 stepeni Celzijusa zabilježene tokom juna i jula ove godine uz povećanu evapotranspiraciju (proces sastavljen od gubitka vode kroz atmosfersko isparavanje i isparivog gubitka vode kroz životne procese biljaka) i nedostatak padavina doveli su do toplotnog stresa kod svih poljoprivrednih kultura što će sasvim sigurno imati uticaja na konačan prinos i urod”, kazala je Hodžić.

Suša se obično karakteriše indeksima, a za procjenu sušnih uslova na mjesečnoj i višemjesečnoj vremenskoj skali u operativnoj upotrebi se koristi Standardizirani padavinski indeks (SPI).

Tokom mjeseca jula ove godine u cijeloj zemlji zabilježene su skromne padavine uz izraženiji deficit. Padavine uglavnom pljuskovitog karaktera zabilježene u svega nekoliko padavinskih dana u zapadnim, jugozapadnim i dijelovima centralne Bosne uslovile su donekle poboljšanje sušnih uslova, dok se suša nastavila i dalje na prostoru sjeverozapadne, istočne i sjeveroistočnih dijelova Bosne.

“Na 2-mjesečnoj skali (SPI 2) koja uključuje juni i juli mjesec preovladavalo je sušno do ekstremno sušno, samo ponegdje u centralnoj Bosni zabilježeni su uslovi bez suše. Na 3-mjesečnoj skali SPI 3, tokom perioda maj-juli zbog značajnog deficita padavina zabilježena je slaba do ekstremna suša, na jugu zemlje izuzetna suša. Izuzetak čini područje oko Bugojna i Zenice gdje su uslovi vlažnosti bili u okviru prosjeka. Najizraženija suša je zabilježena u Sarajevu i Mostaru. Od aprila do kraja jula tj. na 4-mjesečnoj skali (SPI 4), preovladavali su uslovi jake do izuzetne suše.Od februara do jula mjeseca, na 6-mjesečnoj skali SPI 6, zabilježeni su sušni uslovi u većini krajeva, a kada su u pitanju dugoročne zalihe vlage, na 12-mjesečnoj skali SPI 12, u periodu od augusta 2021. do jula 2022. veći dio zemlje je imao normalne uslove vlažnosti. Izuzetak čine dijelovi sjeverozapadne, zapadne i istočne Bosne gdje je bilo sušno”, kaže agrometeorologinja Hodžić.

Posljedice klimatskih promjena

U posljednjim decenijama BiH se, kao i većina zemalja u regiji, suočava sa posljedicama klimatskih promjena koje se između ostaloga očituju i kroz pojavu sve učestalijih ekstremnih vremenskih prilika, odnosno suše, što je globalno prisutno i čemu se posvećuje sve veća pažnja.

“Klimatske projekcije predviđaju da će se pojava ovakvih događaja kao posljedica klimatskih promjena intenzivirati u predstojećim decenijama. Iako postoje značajne regionalne razlike u očekivanim klimatskim uslovima, u 21. vijeku predviđeni uticaj u BiH ogledat će se u povećanju temperature zraka, pojavi suša tokom ljetnih mjeseci, kao i pojavi ekstrema u smislu količine, rasporeda i intenziteta padavina”, kazala je Hodžić.

U prilog tome govori činjenica da je u periodu od 2000. do 2021. godine gotovo svaka druga godina je bila sušna (2000, 2003, 2007, 2011, 2012, 2017, 2019, 2021). U nizu sušnih godina, 2022. godina može se uporediti sa sušom iz 2003. i 2012. godine koje su bile najintenzivnije.

Prema projekcijama buduće klime, poljoprivredu u BiH će karakterisati borba za vodu i s vodom, odnosno na jednoj strani nedostatak vode i sve duži sušni periodi, a na drugoj strani poplave, naglasila je Hodžić.

Govoreći o tome šta ustvari podrazumijeva pojam suša, Hodžić je rekla da je zbog složene prirode i rasprostranjenosti uticaja suše teško dati univerzalnu definiciju, što otežava identifikovanje i monitoring ključnih karakteristika kao što su njeno trajanje, intenzitet, jačina i prostorni okvir.

“Suša se za razliku od drugih vremenskih ekstrema pojavljuje polagano, traje dugo i zahvata velika prostranstva iako je prostornu raspodjelu teško unaprijed predvidjeti. Bitno je naglasiti da razlikujemo različite tipove suše koji se pojavljuju posljedično jedna iza druge. Prvo nastupa meteorološka suša kada su ukupne padavine znatno ispod prosječnih; potom poljoprivredna suša pri kojoj je vlažnost zemljišta znatno ispod prosječne i nedovoljna za rast i razvoj poljoprivrednih kultura, a naposljetku hidrološka suša sa malim protocima u rijekama izrazito niskim vodostajima u akumulacijama”, pojasnila je Hodžić.

Agrometeorologija je, najjednostavnije rečeno, primijenjena meteorologija i hidrologija u poljoprivredi.

Najnovije

Opozicija u RS-u traži novo brojanje i ponavljanje izbora za predsjednika entiteta

Lideri i predstavnici PDP-a, SDS-a i Liste za pravdu i red, zajedno sa zajedničkim kandidatom za predsjednika RS-a Jelenom...